Vraag welke afspraken in deze situatie gelden
Ben je net in Nederland? Maak voor een bezoek een tijd af en vraag hoe jullie de kosten samen verdelen. Doe bij begroetingen zoals je gastheer of gastvrouw het doet. Vertel ook wat jij zelf plezierig vindt. Gebruiken verschillen namelijk per familie, groep, regio, generatie en werkplek. Weet je niet wat de bedoeling is bij een bezoek, een traktatie of een activiteit op het werk? Vraag dan aan je gastheer, leerkracht of collega welke afspraak geldt.
De manier waarop mensen met elkaar omgaan, kan per groep, regio en generatie verschillen. Ook hun sociale en economische achtergrond is daarbij van invloed. De officiële eindtermen voor KNM (Kennis van de Nederlandse Maatschappij) gaan hierop in bij omgangsvormen, waarden en normen. Het draait erom dat je uitzoekt welke omgang in een bepaalde situatie geldt. Lees voor de examenthema's het artikel over KNM.
Vraag welke afspraken hier gelden
Bezoek je een gezin, groep, werkplek of school die nieuw voor je is? Stel de vragen uit de tabel en informeer welke afspraken daar gelden. De gewoonten die je ziet, zijn voorbeelden.
Tabellen die breed zijn, kun je horizontaal scrollen.
| Situatie | Wat je kunt tegenkomen | Wat je vraagt of doet |
|---|---|---|
| Een bezoek | Een datum en tijd die vooraf zijn afgesproken | Bevestig de begintijd. Vraag of er eten is en of er een vaste eindtijd is. |
| Een verjaardag | Ook anderen feliciteren, in een kring zitten of verschillende begroetingen | Begroet de gastheer of gastvrouw en de jarige. Volg hun voorbeeld. Vraag het voordat je iemand knuffelt of kust. |
| Een gedeelde rekening | Eén persoon betaalt en stuurt een betaalverzoek | Bevestig welk deel je betaalt. Controleer de ontvanger en het bedrag. Vraag wanneer je moet betalen. |
| Een activiteit op het werk | Een borrel (informeel samenzijn met drankjes), directe opmerkingen over je werk of een kort antwoord | Vraag hoe je collega's dit doen. Vraag welke actie of einddatum de ander bedoelt. |
| Een verjaardag op school | Een traktatie (iets lekkers voor een verjaardag) of een feest zonder eten | Controleer de regels van de school en vraag naar allergieën voordat je iets koopt. |
Spreek afspraken af voor bezoek en verjaardagen
Maak duidelijk hoe laat je komt en wat de uitnodiging betekent
Volgens de KNM-eindtermen hechten veel mensen eraan om vooraf iets af te spreken, op tijd te komen en zich ook op tijd af te melden. Maak dus een duidelijke tijd af. Laat een bericht achter als je later bent of niet kunt komen. Hoe ver van tevoren je moet plannen, verschilt per afspraak en per hoe goed je iemand kent. Dat geldt ook als je maar een klein beetje later bent. Vraag wat de ander schikt.
Kom je uit een gewoonte waarbij je zomaar bij iemand langsgaat? Vraag bij een nieuw contact eerst of een bezoek past en maak een tijd af.
Als iemand je voor koffie uitnodigt, betekent dat niet automatisch dat er eten is of dat je weet hoe laat het afgelopen is. Vraag bijvoorbeeld: 'Moet ik thuis al eten?' of 'Tot hoe laat schikt het?' Nodig je zelf iemand uit? Geef dan aan of je koffie, lunch of avondeten geeft. Vraag daarbij wat de ander wel of niet kan eten.
Groet de jarige en doe zoals je gastheer of gastvrouw doet
Bij sommige verjaardagen feliciteren gasten ook familieleden of andere aanwezigen. Soms zitten alle mensen in een kring. De gids van The Hague International Centre geven voorbeelden daarvan. In andere huishoudens gelden weer andere gewoonten. Begroet eerst je gastheer of gastvrouw en daarna de jarige. Kijk vervolgens hoe zij andere mensen begroeten. Biedt iemand een knuffel of een kus op de wang aan? Dan mag je zeggen dat je liever zwaait of een hand geeft. Weet je niet wat iemand fijn vindt? Vraag het voordat je iemand aanraakt.
Ook traktaties op school en op het werk verschillen. Het Voedingscentrum legt uit dat scholen afspraken over eten kunnen maken. Op sommige scholen worden verjaardagen zonder traktatie gevierd. Vraag je leerkracht of je collega's wat de afspraak is voordat je eten meeneemt. Denk aan regels, allergieën, diëten, religieuze voedselvoorschriften en kosten. De gids over het Nederlandse schoolsysteem legt uit waar je de regels van de school vindt.
Maak afspraken over geld en vraag wat een direct antwoord betekent
Vraag hoe jullie de rekening verdelen
In een restaurant kan iedereen apart afrekenen. Het kan ook dat één persoon alles betaalt en later betaalverzoeken stuurt. Spreek vóór het bestellen of direct daarna af hoe jullie betalen. Vraag: 'Betalen we apart?' Ontvang je een betaalverzoek? Kijk dan wie het heeft gestuurd en om welk bedrag het gaat. Vraag als dat nodig is waar je precies voor betaalt. Betaal op het moment dat jullie hebben afgesproken. Heb je geen betaaldatum afgesproken? Vraag wanneer de ander het geld nodig heeft. Je mag ook aangeven wanneer jij kunt betalen.
Vraag hoe je een kort of direct antwoord moet opvatten
Volgens de KNM-eindtermen kunnen veel mensen in Nederland zich direct uiten. Een kort 'nee' kan neutraal overkomen, maar ook hard. Dat hangt mede af van de toon, de rol van de spreker en de situatie. Vraag op het werk wat er moet veranderen en wie dat moet doen. Spreek af wanneer de taak klaar moet zijn. Je kunt ook zeggen dat je een opmerking respectloos vindt. Bijvoorbeeld: 'Ik begrijp wat je bedoelt, maar ik vond die woorden te hard.'
Vier zinnen die helpen om duidelijke afspraken te maken
'Schikt 15.00 uur jou?' 'Delen we de rekening?' 'Wat moet er precies veranderen, en wanneer?' 'Ik geef liever een hand.' Met een heldere vraag of zin kan iedereen aangeven wat hij of zij nodig heeft.
Pak geluidsoverlast van buren op een veilige manier aan
Heb je overlast van geluid? Kijk dan in je huurcontract, de huisregels en de informatie van de gemeente. Daar staan plaatselijke afspraken over rustige uren en over het melden van overlast. Geef je een feest of ga je werk doen waarbij veel geluid vrijkomt? Laat je buren dan weten op welke datum het gebeurt, hoe laat je denkt te stoppen en hoe ze je kunnen bereiken. Is een gesprek met je buren niet veilig voor jou? Neem dan contact op met een van de organisaties hieronder.
Het is ook mogelijk om je voor te stellen aan de buren die het dichtst bij je wonen.
Blijft de overlast doorgaan? Volg dan het advies van de Rijksoverheid over burenoverlast. Begin alleen aan een gesprek als dat veilig kan.
- Maak met je buren afspraken over wat er anders moet. Spreek bijvoorbeeld af hoe laat de harde muziek uitgaat.
- Werken die afspraken niet? Vraag bij ernstige overlast om hulp bij je verhuurder of woningcorporatie. Ben je zelf eigenaar van een appartement? Vraag dan hulp aan je vereniging van eigenaars (VvE).
- Gaat de overlast door? Neem dan contact op met je gemeente, met buurtbemiddeling of met de politie.
Bel 112 bij acuut gevaar of een misdrijf op heterdaad. Voor politiehulp zonder spoed bel je 0900-8844.
Kijk feestdagen en vrije dagen goed na
Of je op een officiële feestdag vrij bent, staat in je collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) of je arbeidscontract. De lijst met officiële feestdagen van de Rijksoverheid legt uit dat je niet automatisch wettelijk recht hebt op een vrije dag. Controleer daarom je contract en je rooster.
Als een tabel breed is, kun je hem horizontaal scrollen.
| Dag | Status | Wat je controleert of doet |
|---|---|---|
| Koningsdag, normaal 27 april | Officiële feestdag | Controleer evenementen van de gemeente, veranderingen in vervoer en regels voor de vrijmarkt (markt op straat). Je kiest zelf of je meedoet. |
| Dodenherdenking, 4 mei | Geen officiële feestdag | Bij nationale en lokale herdenkingen houden mensen om 20.00 uur twee minuten stilte. Wees stil als je in de buurt bent of meedoet. |
| Bevrijdingsdag, 5 mei | Officiële feestdag | Controleer je CAO of contract voor een vrije dag. Kijk bij je gemeente welke evenementen er zijn. |
| Pakjesavond (avond met cadeaus), 5 december, tijdens het Sinterklaasfeest | Geen officiële feestdag | Gewoonten verschillen per huishouden en school. Vraag naar cadeaus, eten en tijden. |
De datum van Koningsdag en het koninklijk bezoek volgen een vast patroon. Koningsdag valt normaal op 27 april. Als de 27e op een zondag valt, is Koningsdag op 26 april. De koninklijke familie bezoekt één gemeente. Kijk voordat je reist of iets verkoopt naar de actuele informatie van je gemeente. Controleer evenementen, wegafsluitingen en marktregels. Of je naar een feest of vrijmarkt gaat en of je oranje draagt, bepaal je zelf.
Mensen houden op 4 mei bij nationale en lokale herdenkingen om 20.00 uur twee minuten stilte. Ben je dicht bij een herdenking? Stop dan met praten en houd je aan de aanwijzingen van de organisatie.
Op 5 mei draaien de vieringen van Bevrijdingsdag om vrijheid, democratie en mensenrechten.
Sommige gezinnen vieren rond 5 december Sinterklaas, met bijvoorbeeld een intocht, een schoen, cadeaus of gedichten. The Hague International Centre beschrijft zulke voorbeelden. In andere huishoudens gebeurt minder, vieren mensen het op een andere manier of doen ze niet mee. Vraag je gastheer of gastvrouw wat er gepland is. Viert de school Sinterklaas? Vraag dan welke activiteiten er zijn. Voor werk- en schooltijden kijk je in je contract, rooster of schoolkalender. 5 december is geen officiële feestdag.
Vraag hoe je collega's te werk gaan
Op je werk bestaan afspraken over werktijden, hoe je met elkaar praat en hoe je je gedraagt. Informeer bij je leidinggevende of een collega hoe jullie elkaar aanspreken, hoeveel tijd de lunch kost en op welke manier je feedback op je werk ontvangt. Vraag daarnaast naar sociale activiteiten. Een borrel kan nuttig zijn om collega's te leren kennen. Check of deelname je eigen keuze is of dat de bijeenkomst bij je werk hoort. Geef aan als je het liefst iets zonder alcohol drinkt. Blijf je houden aan de gedragsregels van je werk, zelfs wanneer de sfeer informeel is.
Vraag voordat je een afspraak plant wanneer je collega's werken. In het tweede kwartaal van 2026 telde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 4,8 miljoen deeltijdwerkers onder 9,8 miljoen inwoners van Nederland van 15–74 jaar met betaald werk. Omdat vrije dagen per collega kunnen verschillen, moet je niet zomaar denken dat iemand op vrijdag vrij is. Vraag bovendien wanneer je een reactie kunt verwachten en op welk moment overleg mogelijk is. Lees de gids over arbeidscontracten voor arbeidsvoorwaarden.
Spreek af welke taal je gebruikt en houd rekening met anderen op straat
Vraag bij een officieel, medisch of juridisch gesprek welke taal je kunt gebruiken. Bijvoorbeeld: 'Kan het gesprek in het Engels?' Als je Nederlands wilt oefenen, zeg dan: 'Ik wil graag Nederlands oefenen'. Als iemand naar het Engels overschakelt, wil die persoon je misschien helpen. Je kunt vragen of jullie in het Nederlands verder kunnen praten. Als een tolk nodig is om het gesprek goed te begrijpen of om eraan deel te nemen, regel die dan. Vraag aan de organisatie hoe je dat regelt.
Houd je op straat aan de borden en de markeringen. De verkeersregels voor voetgangers zegt dat je het trottoir of voetpad moet nemen wanneer dat er is. Als geen van beide aanwezig is, kies dan een fietspad als dat er wel is. Kijk naar beide kanten wanneer je een fietspad oversteekt. De fietsgids licht de borden en de regels toe.
Wacht met instappen tot reizigers eerst uit de trein, tram of metro zijn gestapt. Geef hun daarvoor de ruimte. Voor treinen geeft NS (Nederlandse Spoorwegen) dit advies. Voor trams en bussen geeft HTM, de vervoerder voor tram en bus in de regio Den Haag dit advies. De gids voor openbaar vervoer legt uit hoe je reist en hoe je betaalt.
Los een misverstand op in gesprek
Wanneer iets onduidelijk is aan een afspraak, begroeting, rekening of antwoord, vraag dan naar precies dat deel. De voorbeelden hieronder kun je aanpassen aan jouw situatie.
Voor brede tabellen kun je horizontaal scrollen.
| Situatie | Wat je zegt of doet | Waarom dit helpt |
|---|---|---|
| Je kwam zonder het te vragen | 'Sorry, ik had het eerst moeten vragen. Wanneer komt het uit?' | De ander kan een tijd voorstellen. |
| De begroeting is onduidelijk | Zwaai of bied een hand aan en vraag: 'Hoe begroeten jullie elkaar hier?' | Iedereen kan kiezen of die lichamelijk contact prettig vindt. |
| De rekening is onduidelijk | 'Hoeveel ben ik je verschuldigd, en wanneer heb je het nodig?' | Je bevestigt het bedrag en de betaaldatum. |
| Een opmerking over je werk klonk hard | Bevestig de taak. Vraag om een voorbeeld. Zeg het als de woorden over je grens gingen. | Je maakt onderscheid tussen nuttige informatie en een onaanvaardbare toon. |
| Je komt te laat | Stuur je nieuwe aankomsttijd. Vraag of een ander moment beter uitkomt. | Je geeft de ander een praktische keuze. |
Als je op bezoek gaat of naar een verjaardag, bevestig dan de tijd en vraag naar eten en begroetingen. Bij een gedeelde rekening vraag je om het bedrag en de betaaldatum. Controleer op je werk wat de taak is, wat de einddatum is en welke afspraken er met collega's zijn. Als er nog een misverstand blijft, zeg dan welk onderdeel je niet begrijpt en wat je nodig hebt.
Op deze pagina's vind je hulp bij vragen die met dit onderwerp te maken hebben:
- Het Nederlandse schoolsysteem: aanmelden en schoolregels
- Arbeidscontracten in Nederland: wat je controleert voordat je tekent
- KNM-thema's voor het inburgeringsexamen
Officiële bronnen
- Staatscourant (officiële publicatie van regelingen en overheidsmededelingen) 2024, 15802: eindtermen KNM - dat omgangsvormen kunnen verschillen per sociale groep, regio, generatie en sociaaleconomische groep, en dat veel mensen waarde hechten aan vooraf afspreken, op tijd komen en tijdig afmelden
- Rijksoverheid: officiële feestdagen in Nederland - de officiële feestdagen in 2026 en 2027, en dat werknemers op een officiële feestdag niet automatisch wettelijk recht op een vrije dag hebben
- Koninklijk Huis: Koningsdag - dat Koningsdag normaal op 27 april valt, naar 26 april verschuift als de 27e een zondag is en een koninklijk bezoek aan één gemeente omvat
- The Hague International Centre: belangrijke data en feestdagen in 2026 - voorbeelden van Sinterklaasgebruiken die sommige huishoudens volgen, zoals de intocht, de schoen, cadeaus en gedichten rond 5 december
- Nationaal Comité 4 en 5 mei (organisator van de nationale herdenking op 4 mei en de viering van de bevrijding op 5 mei): 4 mei - de nationale en lokale herdenkingen op 4 mei en de twee minuten stilte om 20.00 uur
- Rijksoverheid: Bevrijdingsdag 5 mei - dat Bevrijdingsdag altijd op 5 mei valt en aandacht geeft aan vrijheid, democratie en mensenrechten
- Rijksoverheid: Wat moet ik doen bij burenoverlast? - de officiële route van afspraken proberen te maken tot contact met de verhuurder, VvE, gemeente, bemiddelaar of politie
- Rijksoverheid: Wanneer kan ik alarmnummer 112 bellen? - dat 112 bedoeld is voor acuut gevaar en een misdrijf op heterdaad, terwijl 0900-8844 het politienummer is voor situaties zonder spoed
- Centraal Bureau voor de Statistiek: Werkenden - dat 4,8 miljoen van de 9,8 miljoen inwoners van Nederland van 15–74 jaar met betaald werk in het tweede kwartaal van 2026 in deeltijd werkten
- Voedingscentrum: Van trakteren naar feestbeleid op de basisschool - dat scholen hun eigen beleid voor eten bij verjaardagen kunnen vastleggen en dat sommige scholen traktaties vervangen door een feest zonder eten
- The Hague International Centre: Nederlandse omgangsvormen - voorbeelden van in een kring zitten op verjaardagen, felicitaties en begroetingen, de betekenis van borrel en vragen om een gesprek in het Nederlands voort te zetten
- Staatscourant 2025, 1667: verkeersregels voor voetgangers - de regel om op het trottoir of voetpad te lopen, en het fietspad te gebruiken als beide ontbreken, onder artikel 4 van de verkeersregels
- NS: geef uitstappers de ruimte - het advies om reizigers eerst uit de trein te laten stappen voordat je instapt
- HTM: Voor het eerst reizen met openbaar vervoer in Den Haag - het advies om reizigers eerst te laten uitstappen voordat je instapt in een tram of bus in de regio Den Haag
- Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990): artikel 4 (wettekst) - de geldende regel om op het trottoir of voetpad te lopen, en het fietspad te gebruiken als beide ontbreken
- Nationaal Comité 4 en 5 mei: Nationale Herdenking op de Dam - dat de herdenking begint vóór de twee minuten stilte om 20.00 uur
- CBS: definitie van de beroepsbevolking - dat de cijfers gaan over inwoners van 15–74 jaar, zonder mensen die in een instelling wonen