Naar de inhoud
InburgerStap

Zorg

Psychische hulp in Nederland: zo krijg je zorg

In deze gids lees je hoe volwassenen in Nederland psychische zorg kunnen krijgen, welke kosten de verzekering dekt en wat je kunt doen als er wachttijd is of een crisis ontstaat.

Huisarts
Op deze pagina

Begin bij je huisarts

Voor psychische klachten begin je met een afspraak bij de huisarts. Zorg die binnen de huisartspraktijk valt, kost je niets van het verplichte eigen risico. Het verplichte eigen risico is het bedrag dat je jaarlijks als eerste zelf betaalt voor bepaalde zorg uit de basisverzekering. Wil je verzekerde specialistische behandeling? Dan kan de huisarts je daarvoor verwijzen. In dat geval geldt meestal wel het eigen risico. Is er direct levensgevaar? Bel dan 112. Denk je aan zelfdoding, maar is er geen direct levensgevaar? Bel 113 Zelfmoordpreventie of gebruik de chat. Deze hulp is dag en nacht bereikbaar.

De gids is bedoeld voor volwassenen met woonplaats in Nederland. De bedragen en kosten die verderop staan, horen bij een Nederlandse basisverzekering. Kinderen krijgen zorg via een ander traject.

Crisis? Zoek meteen hulp

Heb je een psychische crisis en al een behandelaar? Neem dan contact op met die behandelaar. Is dat niet het geval, bel je huisarts. Als de huisartspraktijk dicht is, bel je de huisartsenpost; daar krijg je buiten kantooruren huisartsenzorg. Zeg duidelijk dat het om een psychische crisis gaat. Bel 112 als er direct levensgevaar is.

Hoe vraag je hulp aan bij psychische klachten?

Plan een afspraak met de huisarts. Leg uit wat er anders is geworden, hoe lang dit al speelt en welke dingen niet meer gaan. De huisarts kan je zelf ondersteunen of de POH-GGZ inschakelen; dat is de praktijkondersteuner voor geestelijke gezondheidszorg. Deze huisartsenzorg wordt door de basisverzekering vergoed zonder verplicht eigen risico. Bij vragen of problemen rondom je werk kan een bedrijfsarts helpen; die kan ook naar de GGZ verwijzen, de geestelijke gezondheidszorg. Heb je nog geen huisarts? Kijk dan bij Een huisarts vinden en gebruiken. Wat de volgende stap is, hangt af van de hulp die je nodig hebt:

Bij brede tabellen kun je zijwaarts scrollen.

SituatieEerste stapWat gebeurt daarna?
Lichtere of onduidelijke klachtenHuisarts of POH-GGZKorte begeleiding in de huisartspraktijk, of opnieuw bekijken wat nodig is als het niet beter gaat.
Klachten naast schulden, woonproblemen of eenzaamheidHuisartsDe huisarts kan een verkennend gesprek met de GGZ en sociale hulp regelen.
Matige klachten of een vermoedelijke stoornisHuisarts of bedrijfsartsJe kunt een verwijzing naar de generalistische basis-GGZ krijgen.
Ernstige, complexe of risicovolle klachtenHuisarts, bedrijfsarts of arts bij spoedeisende hulpJe kunt een verwijzing naar gespecialiseerde GGZ of een spoedbeoordeling krijgen.

Meestal is een geldige verwijzing nodig voor GGZ die door de verzekering wordt vergoed. Acute zorg die niet kan wachten, vormt hierop een uitzondering. Zoek dus eerst hulp voor de acute situatie en regel de administratie daarna. Als je huisarts geen verwijzing wil geven, moet hij uitleggen waarom. Vraag dan welke hulp de huisarts wel aanraadt. Stap je binnen de GGZ over naar een andere aanbieder? Dan is er geen nieuwe verwijzing van de huisarts nodig. De aanbieder laat het aan je huisarts weten.

Was je gewend om zelf, zonder verwijzing, een psycholoog of psychiater te kiezen? In Nederland begin je voor verzekerde GGZ meestal bij de huisarts. Controleer goed of de verwijzing en je polis kloppen.

Check de aanbieder voordat je het eerste gesprek hebt

Informeer of deze aanbieder jouw klachten behandelt en of de behandeling in jouw taal mogelijk is. Kijk na of de aanbieder een contract heeft met jouw verzekeraar en of er vooraf toestemming nodig is. Voor zorgverleners met een beschermde beroepsnaam kun je controleren in het BIG-register (register voor zorgverleners). Vraag je verzekeraar om schriftelijk te bevestigen wat vergoed wordt.

Welke kosten heb je bij psychische behandeling?

De basisverzekering kan vanaf je 18e geneeskundige GGZ vergoeden. Daar hangen wel voorwaarden aan. Onderzoek en behandeling kunnen vergoed worden bij een stoornis die in de DSM-5 staat; dat is het handboek om psychische stoornissen in te delen. Ook bij een gegrond vermoeden van zo'n stoornis is vergoeding mogelijk. De behandeling moet aantoonbaar werken. Verder moet je voldoen aan de eisen voor een verwijzing en aan de voorwaarden van je polis. Je mag al om hulp vragen ook als je nog geen diagnose hebt.

De officiële vergoedingsregels voor de GGZ splitsen hulp in de huisartspraktijk en specialistische behandeling. Hieronder lees je welke zorg de basisverzekering kan vergoeden en welke kosten voor jou kunnen overblijven.

Brede tabellen zijn horizontaal te scrollen.

ZorgWie betaalt?Wat betaal je mogelijk zelf?
Huisarts en POH-GGZBasisverzekering als huisartsenzorgGeen verplicht eigen risico.
Verkennend gesprek na verwijzing door de huisartsBasisverzekering sinds 2025Geen verplicht eigen risico.
Verzekerde GGZ voor volwassenenBasisverzekering als je aan de voorwaarden voldoetHet verplichte eigen risico is in 2026 € 385 voor het hele jaar. Een vrijwillig eigen risico kan extra kosten geven.
Medicijnen op receptBasisverzekering als het medicijn wordt vergoed en je aan de voorwaarden voldoetEigen risico en soms een aparte eigen bijdrage. De eigen bijdrage voor medicijnen is in 2026 maximaal € 250 per kalenderjaar.
Aanbieder zonder contract met je verzekeraarAfhankelijk van je polis en een eventuele afspraak met je verzekeraarJe betaalt mogelijk een deel van de rekening. Volledige vergoeding geldt als eerdere bemiddeling geen tijdige zorg oplevert en een passende aanbieder zonder contract je wel op tijd kan behandelen. Het eigen risico blijft gelden.

Stel: in 2026 heb je al € 200 van je verplichte eigen risico betaald. Voor verzekerde GGZ kan daar in datzelfde jaar nog € 185 bij komen. Dit voorbeeld gaat uit van een situatie zonder vrijwillig eigen risico. Extra kosten kunnen ontstaan door een rekening van een aanbieder zonder contract of door een eigen bijdrage voor medicijnen. Alle regels vind je in Hoe het eigen risico van je zorgverzekering werkt.

Heb je een naturapolis, een zorgverzekering waarbij zorg via gecontracteerde aanbieders loopt? Dan kan de vergoeding lager uitvallen als je naar een aanbieder gaat zonder contract met je verzekeraar. Bij bepaalde klinieken is vooraf toestemming van de verzekeraar vereist. Vraag eerst aan de aanbieder welke zorg hij wil bieden. Leg daarna deze vragen aan je verzekeraar voor: ‘Heeft deze aanbieder een contract? Wordt deze zorg vergoed? Heb ik toestemming nodig? Wat betaal ik zelf?’ Bewaar het antwoord op schrift.

De verzekering vergoedt zorg die voldoet aan de voorwaarden die hierboven staan. Als verzekerde GGZ niet bij jouw situatie past, kunnen de huisarts, de POH-GGZ, de gemeente, je werk of sociale hulp nog altijd ondersteuning geven.

Wat kun je doen als de wachttijd lang is?

In de GGZ bestaan de Treeknormen: afspraken over hoe lang de wachttijd maximaal mag zijn. De norm voor de periode vanaf je eerste contact met de aanbieder tot de intake is vier weken. Daarna geldt een norm van tien weken vanaf de intake tot het begin van de behandeling. Let op: dit zijn normen, geen gegarandeerde afspraakdata. Aanbieders maken hun wachttijden bekend. Vraag naar de wachttijd die nu geldt voor jouw klachten en voor de locatie waar je zorg wilt.

Vanaf januari 2026 berekent de NZa (Nederlandse Zorgautoriteit) de wachttijden van aanbieders met één locatie op basis van declaraties. Aanbieders met meerdere locaties blijven maandelijks gegevens aanleveren. Wanneer je om zorgbemiddeling vraagt, gebruik dan de actuele wachttijd die de aanbieder zelf publiceert.

Wacht je langer dan de norm op de intake of op de behandeling? Vraag je verzekeraar dan om bemiddeling. Tijdens die wachttijd kun je de volgende stappen zetten:

  • Houd je plek op de oorspronkelijke wachtlijst vast terwijl je zoekt naar een mogelijkheid waar het sneller kan.
  • Vraag je verzekeraar om zorgbemiddeling; dit heet ook wachtlijstbemiddeling. Geef daarbij je verwijzing, de aanbieder, de data die genoemd zijn, hoeveel reisafstand je aankunt, je taalbehoefte en eventuele medische beperkingen door.
  • Vraag je huisarts of de POH-GGZ om ondersteuning zolang je wacht. Neem weer contact op wanneer je klachten veranderen of als je veiligheid in het geding komt.
  • Informeer bij andere aanbieders die passen naar de wachttijd voor zowel de intake als de behandeling. Controleer het contract met je verzekeraar en of toestemming nodig is voordat je overstapt.

Waarschuwing

Schakel je verzekeraar in voordat je zorg zonder contract regelt

Elke verzekerde mag om zorgbemiddeling vragen. Je verzekeraar moet je helpen om een andere aanbieder te vinden, wat voor polis je ook hebt. Heb je eerst om bemiddeling gevraagd, maar lukt het daardoor niet om op tijd zorg te krijgen? En kan een passende aanbieder zonder contract je wel tijdig behandelen? In dat geval mag de verzekeraar de vergoeding niet beperken. Vraag voordat de behandeling begint om een schriftelijke afspraak.

Wat zijn je rechten tijdens de behandeling?

Je behandelaar moet duidelijk maken welke diagnose en welke behandeling hij voorstelt. Hij moet ook uitleggen welke alternatieven er zijn, welke risico's eraan zitten en wat het verwachte resultaat is. De uitleg moet voor jou begrijpelijk zijn. Jij beslist samen met de behandelaar en je mag een behandeling weigeren of stopzetten.

Verplichte zorg is een uitzondering die in de wet staat. Die kan aan de orde zijn wanneer een psychische stoornis ernstig nadeel veroorzaakt of een groot risico daarop. Verplichte zorg is het laatste middel. Het mag alleen als vrijwillige zorg niet mogelijk is. Er mag ook geen minder ingrijpend alternatief zijn dat werkt. De zorg mag niet verder gaan dan nodig en moet naar verwachting effect hebben. Voor verplichte zorg bestaat een wettelijke procedure voor toestemming of voor acute situaties.

Vraag binnen de GGZ wie je regiebehandelaar is: de behandelaar die de coördinatie van je zorg doet. Maak samen afspraken over het behandelplan. Leg vast wanneer jullie de voortgang bespreken en bij wie je terechtkomt als je klachten verergeren.

Er zijn wettelijke uitzonderingen op het gebied van toestemming, privacy en het inzien van je medisch dossier. Vraag aan je behandelaar hoe je het recht toepast dat aansluit bij jouw vraag.

Bij brede tabellen is horizontaal scrollen mogelijk.

RechtWat betekent dit voor je?
ToestemmingVoor behandeling is je toestemming nodig. Je moet kunnen begrijpen waarvoor je toestemming geeft. Je mag vragen stellen, een behandeling weigeren of je toestemming intrekken. Verplichte zorg is een wettelijke uitzondering.
Medisch dossierJe mag je dossier inzien of een kopie krijgen. Je kunt vragen om feitelijke fouten te corrigeren. Inzage kan worden beperkt om de privacy van iemand anders te beschermen. Voor het verwijderen van het dossier bestaan wettelijke uitzonderingen.
PrivacyZorgverleners moeten je medische informatie geheimhouden. Voor delen buiten het team dat direct bij je zorg betrokken is, is meestal toestemming nodig. Er bestaan uitzonderingen voor zorg en op grond van de wet.
Tweede medisch oordeelBespreek dit met je behandelaar en vraag een verwijzing naar een andere behandelaar. Je behandelaar moet meewerken, tenzij hij ernstige bezwaren heeft. Die moet hij uitleggen. Controleer eerst of je verzekeraar een verwijzing eist en welke andere behandelaar wordt vergoed.

Wat is belangrijk om te weten over medicijnen?

Medicijnen mogen worden voorgeschreven door een huisarts, psychiater of een andere voorschrijver die wettelijk bevoegd is, zolang dit binnen zijn of haar eigen deskundigheid valt. Een psycholoog is op basis van die opleiding niet bevoegd om medicijnen voor te schrijven.

Het eigen risico geldt ook voor medicijnen die vergoed worden. In sommige gevallen komt daar een eigen bijdrage bij. Het kan zijn dat je verzekeraar een voorkeursmerk vergoedt. Als dat middel niet geschikt is, vraag dan aan de voorschrijver of apotheker of er medische noodzaak is voor een ander middel.

Wil je je medicijnen veranderen of stoppen? Overleg dit dan altijd eerst met je voorschrijver.

Hoe regel je een tolk?

Als je je klachten niet goed kunt uitleggen in het Nederlands of Engels, zeg dit dan vóór de verwijzing of intake. Laat ook weten wanneer je de uitleg niet begrijpt. Meld dit aan de huisarts en aan de aanbieder. De aanbieder moet de taalbarrière inschatten. Die bepaalt of een professionele tolk of een andere passende tolk nodig is, zodat de zorg veilig is en toestemming kan worden gegeven op basis van begrijpelijke informatie.

Als GGZ-behandeling onder de verzekering valt, vergoedt de verzekeraar een tolk wanneer die nodig is. Huisartspraktijken hanteren verschillende regelingen voor het betalen van tolken. Vraag vóór je afspraak wie de tolk regelt, wie de kosten draagt en of er kosten voor jou kunnen ontstaan.

Voer je zorggesprekken meestal in je eerste taal? Zelfs als je dagelijks Nederlands spreekt, moet je het vóór de intake zeggen wanneer je je klachten niet goed kunt uitleggen of de behandelaar niet goed begrijpt.

Hoe kunnen kinderen en mensen met een verslaving hulp krijgen?

Voor jongeren onder 18 valt de meeste psychische zorg onder jeugdhulp volgens de Jeugdwet. De gemeente betaalt deze zorg. Een huisarts, jeugdarts of medisch specialist kan rechtstreeks naar de jeugd-GGZ verwijzen. Vraag de gemeente vóór de behandeling of zij de aanbieder accepteert of een contract met die aanbieder heeft. Huisartsenzorg, POH-GGZ en voorgeschreven psychiatrische medicijnen kunnen onder de zorgverzekering blijven vallen.

Bij 12 en 16 jaar verandert wie toestemming geeft voor behandeling en wie het dossier mag inzien:

Brede tabellen zijn horizontaal te scrollen.

LeeftijdWie geeft toestemming?Wie mag het dossier zien?
Onder 12Ouders of voogden beslissen.Ouders of voogden mogen het dossier zien.
12 tot en met 15De jongere en ouder of voogd beslissen meestal samen.Ouders hebben meestal toestemming van hun kind nodig.
Vanaf 16De jongere beslist.Ouders hebben toestemming van de jongere nodig.

Soms kan een behandeling voor jongeren van 12 tot en met 15 doorgaan zonder dat de ouders toestemming geven. Dit is toegestaan wanneer de behandeling duidelijk nodig is om ernstig nadeel te voorkomen. Het is ook toegestaan als de jongere, na een zorgvuldige afweging, de behandeling blijft willen, terwijl de ouder of voogd geen toestemming geeft. Ouders mogen zonder toestemming van het kind informatie bekijken die zij nodig hebben om een beslissing over de behandeling te nemen.

Als een jongere een beslissing over behandeling niet kan begrijpen en afwegen, moet in sommige gevallen een vertegenwoordiger beslissen. Vraag aan de behandelaar welke toestemmingsregel van toepassing is.

Heb je problemen met alcohol, drugs, gokken of een andere verslaving? Ga dan eerst naar de huisarts. De huisarts kan je doorverwijzen naar verslavingszorg. Voor volwassenen vergoedt de zorgverzekering de behandeling meestal wanneer aan de voorwaarden is voldaan. Behandeling onder 18 valt meestal onder de Jeugdwet. Ook bij verslavingszorg voor volwassenen kunnen wachtlijsten en zorgbemiddeling voorkomen.

Wat kun je doen als er een probleem is met zorg of vergoeding?

Kies hieronder de route die past bij jouw situatie. Als je toestand verandert terwijl je wacht, neem dan opnieuw contact op met je behandelaar.

Voor brede tabellen kun je horizontaal scrollen.

ProbleemEerste stapDaarna
Je toestand verslechtert terwijl je wachtBel de huisarts of aanbieder en leg uit wat is veranderd.Gebruik direct de crisisroute als je veiligheid in gevaar is.
Je bent het oneens met de behandelingBespreek het behandelplan, een nieuwe beoordeling of een tweede medisch oordeel met je behandelaar.Vraag een verwijzing en controleer de vergoeding voor de tweede mening.
Klacht over een zorgaanbiederBespreek je klacht met de aanbieder of ga direct naar de klachtenfunctionaris.De onafhankelijke klachtenfunctionaris is gratis. Ga zo nodig naar de erkende geschilleninstantie van de aanbieder.
Klacht over vergoeding of zorgbemiddelingKlaag schriftelijk bij je verzekeraar.Neem contact op met SKGZ (Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen) als het antwoord onvoldoende is of je binnen vier weken geen antwoord krijgt. Dien je klacht normaal binnen één jaar na het antwoord van je verzekeraar in.
Onverwachte rekening van een aanbieder zonder contractVraag aanbieder en verzekeraar naar het contract, de polisregel en de berekening.Verwijs naar een eventuele schriftelijke afspraak over bemiddeling. Gebruik zo nodig de klachtenroute van de verzekeraar.

Als je verzekeraar je niet goed heeft uitgelegd hoe je SKGZ kunt bereiken, krijg je bij SKGZ 90 dagen extra.

Hebben psychische klachten gevolgen voor je inburgering? Lees de gids over medische ontheffing en aangepaste examens om te bekijken welke mogelijkheden je kunt onderzoeken.

Naar wie kun je bellen bij een psychische crisis?

Bel 112 wanneer er direct levensgevaar is. Kies voor andere acute psychische hulp het contact dat bij jouw situatie hoort:

Brede tabellen kun je zijwaarts scrollen.

SituatieContactWat doe je?
Direct levensgevaar112Bel nu en volg de aanwijzingen van de centralist.
Gedachten aan zelfdoding113 of de chat van 113 ZelfmoordpreventieGratis, anoniem en vertrouwelijk, dag en nacht. Het telefoonnummer werkt alleen in Nederland. Gebruik vanuit het buitenland de chat.
Acute crisis terwijl je al een GGZ-behandelaar hebtJe huidige behandelaarBel je behandelaar of gebruik het crisiscontact dat je van de behandelaar hebt gekregen.
Acute crisis tijdens openingstijden van de huisartsJe huisartsBel en zeg duidelijk dat het om een acute psychische crisis gaat.
Acute crisis buiten openingstijden van de huisartsHuisartsenpostGebruik het nummer op de website of het antwoordbericht van je huisarts. Zeg dat het dringend is.

Je huisarts of de huisartsenpost kan de regionale crisisdienst inschakelen. Deze dienst is dag en nacht bereikbaar. Bij acute zorg geldt de gebruikelijke verplichting om een verwijzing te hebben niet. Lees Spoedeisende zorg in Nederland voor andere situaties waarin je dringend zorg nodig hebt.

Deze pagina’s bieden hulp bij andere stappen op het gebied van zorg en inburgering:

Officiële bronnen

← Alle gidsen